Varoşların köpeğiyim!

Türkiye'de gösterime giren yabancı filmlerin isimleri genelde Türkçeye tercüme edilir. Bunları çeşitli özelliklerine göre kategorilere ayırmak istedim.

1. Mot-a-mot tercüme edilmesinde sakınca olmayan film isimleri:

  • Fight Club - Dövüş Kulübü
  • The Sixth Sense - Altıncı His
  • Rear Window - Arka Pencere

2. Türkçeye mot-a-mot çevrilerek anlamını kaybeden film isimleri:

  • Rain Man - Yağmur Adam (Filmin adı, söylenişi Raymond'a benzediği için Rain Man'dir)
  • Mystic River - Gizemli Nehir (Mystic River aslında ABD, Masshachussets'teki bir nehrin özel adı)

3. Çeşitli nedenlerle tercüme edilmeyen film isimleri:

  • Full Metal Jacket (uzun namlulu tüfek fişeği anlamına gelen argo bir tabir)
  • The Matrix (Matris şeklinde tercüme edilmesi tercih edilmemiş)
  • Alien (Türkçede doğru dürüst bir karşılığı yok; yabancı veya uzaylı olarak tercüme edilmesi tercih edilmemiş)

4. Türkçeye doğrudan çevrilmesi halinde ne olduğu anlaşılmayacağından Türkçesi uydurulan film isimleri:

  • The Shawshank Redemption - Esaretin Bedeli [Shawshank Kurtuluşu]
  • Dial M for Murder - Cinayet Var [Cinayet için Telefonda M'yi Çevir]
  • American History X - Geçmişin Gölgesinde [Amerikan Tarihi X]

5. Türkçeye doğrudan çevrilmesi halinde dünyanın en duyarlı toplumu olan Türk toplumunu rahatsız edeceğinden sansürlenen film isimleri:

  • Slumdog Millionaire - Milyoner [Milyoner Varoş Köpeği]

Vikipedi'den bu filmin sayfasına girdim. Sol alt sütunda filmin diğer lisanlarda yayınlanan vikipedilerdeki sayfalarına linkler var. Hepsi filmin adını ya olduğu gibi İngilizce bırakmış ya da uzun uzun yazmış. Türkçe dışında birisi hariç hiçbiri “Milyoner” diye bırakmamış (Azerbaycan: Zibillik Milyonçusu, Romanya: Vagabondul Miliona, Çek Cumhuriyeti: Milionár z chatrce).

Varoş Köpeği Jamal
Varoş Köpeği Jamal

“İmtiyazsız, sınıfsız, kaynaşmış” bir kitleyiz. Dünyada hemen hemen her millet “varoş köpeği” diye bir tabire tahammül edebilirken biz edemeyiz. Varoşta doğar, varoşta çocuk sahibi olur, varoşta gebereceğini bilir; bundan kurtulmak için de hiçbir şey yapmaz bir kitle. Benim bir sayfada anlatacağım şeyi zamanında birisi kısaca söylemiş: “Türk milleti gariptir; her lafı kaldırmaz. İbne dersin kızar da sikersin aldırmaz.”

Varoş Prensi Nihat
Varoş Prensi Nihat

Yukarıdaki maddeleri de boş yere yazmadım. Zeka küpü biri çıkıp da “her film ismi olduğu gibi tercüme mi edilecek?” diye şarlarsa oturup o anda derleme yapmak istemedim. Sakin kafayla peşinen yaptım. Birisi “ben 'Varoş köpeği' lafından bir şey anlamam, Türkçeye uymayan saçma sapan bir laf” derse bu şikayetini mümkünse rezervuar köpeklerine iletsin. Onlar bir çaresine bakarlar.